Onlangs deed ik tijdens een gezellig etentje inspiratie op voor een nieuw blog. We hadden het namelijk over verkleinwoorden en over hoe die in sommige gevallen vrij ongepast over kunnen komen. Als je jonger bent is het niet gek om te zeggen dat je bij een vriendje of vriendinnetje bent geweest. Maar kun je als volwassene ook zeggen dat je koffie hebt gedronken met een collegaatje?
Ik hoor het de laatste tijd steeds vaker om me heen. Dat mensen het hebben over een collegaatje. Hierbij heb ik twee dingen vastgesteld. 1) Het zijn alleen vrouwen die deze bewoording gebruiken. 2) Het zijn (tot nu toe) alleen personen die in het westen van het land wonen of hebben gewoond. Wellicht dat we in het noorden van het land te nuchter zijn om te beginnen aan deze onzin. Of nog beter: dat we het hier vermijden om in onze vrije tijd over werk en bijbehorende collega’s te praten.
Voor het feit dat het alleen vrouwen zijn die het hebben over een collegaatje heb ik nog geen verklaring kunnen vinden. Ik had al bijna willen typen dat het iets vrouwelijks is om verkleinwoorden te gebruiken, tot ik dacht aan uitspraken als: ‘zullen we even een pilsje pakken’ ‘ik heb een leuk hitje voor je’ of ‘ik heb zin in een patatje’. Deze uitingen kunnen net zo goed door een vrouw als door een man uitgesproken worden.
Maar waarom zouden we eigenlijk gebruikmaken van verkleinwoorden? In het geval van een ‘pilsje / patatje / hitje’ zou het kunnen zijn dat je bij voorbaat alvast wil laten weten dat het niet zoveel voorstelt. Je gaat een ‘pilsje’ drinken, niet op een wilde kroegentocht. Je gaat een ‘patatje’ eten, en niet een 8-gangendiner. Maar deze theorie is in het geval van ‘collegaatje’ wel wat apart. Althans, het zou niet erg netjes zijn als je mensen op deze manier duidelijk wil maken dat jouw collega niet zoveel voorstelt. Sterker nog: dat is -letterlijk en figuurlijk- behoorlijk kleinerend.
Misschien is het omgekeerde wel het geval. Dat woorden die behoorlijk wat voorstellen juist verkleind worden om de lading ervan te verbloemen. In dat geval zou het een soort vorm van ironie kunnen zijn. Je kunt natuurlijk ook zeggen dat je een ‘pilsje’ gaat drinken terwijl je eigenlijk de intentie hebt om er niet minder dan acht te nuttigen. Ik ken zelfs twee jongens die regelmatig op zo’n manier met elkaar praten (niet alleen over bier). Uitingen als ‘als ik straks een paar tonnetjes op de bank heb koop ik een mooi Volvootje en een tweede huisje in Stellenbosch’. Daarbij is de grap natuurlijk het doen alsof het niets voorstelt, terwijl het ondertussen overduidelijk is dat dit behoorlijke grootspraak is.
Maar nog altijd lijkt me dit niet de verklaring voor het woord ‘collegaatje’. Dat zou namelijk betekenen dat je bij het woord ‘collegaatje’ eigenlijk je manager of directeur bedoelt. Het kan best riskant zijn om op zo’n manier over iemand die boven je staat te praten.
Een laatste reden die ik kan verzinnen waarom iemand ‘collegaatje’ zou zeggen in plaats van ‘collega’ is om een eventuele afstand te verkleinen. In principe denken we bij een ‘collega’ aan ‘iemand die bij hetzelfde bedrijf of in dezelfde branche werkt als jij’. Maar dat klinkt best afstandelijk. Misschien dat iemand door ‘collegaatje’ te zeggen wel duidelijk wil maken dat er sprake is van een band. Dat het ‘collegaatje’ in kwestie niet alleen iemand is om mee samen te werken, maar dat je er ook nog best een leuk gesprek mee kunt voeren. Interessant fenomeentje.
waltaal 