Mijn vriend en ik liepen laatst in de supermarkt en vielen toen in een gesprek van twee jongens van onze leeftijd. De ene jongen vertelde over een gebeurtenis aan de ander en je kon aan de manier van vertellen merken dat het een goed verhaal moest zijn. We hadden ongeveer dezelfde route in de supermarkt dus we kregen een groot deel van het verhaal mee. Vlak voor de clou van het verhaal zei de jongen iets waar we allebei keihard van in de lach schoten.
De jongen die het verhaal vertelde zei het volgende:
‘Ineens liep er zo’n vet grote hond op me af, met een kwade kop en zo’n woeste blik en toen begon ie keihard van: blaf blaf blaf.’
Naast dat ik hier smakelijk om gelachen heb, heeft het me ook tot nadenken gezet. Waarom noemen we het geluid dat een hond maakt eigenlijk ‘blaffen’ en niet ‘woeffen’ of ‘waffen’? Bij een kat is het wel zo dat we het geluid dat een kat maakt ‘miauwen’ noemen en dat het daadwerkelijke geluid van een kat ook klinkt als ‘miauw’ (al is dat bij onze kat niet echt het geval). Het woord dat wij hebben voor het geluid dat een kat maakt is een voorbeeld van een onomatopee.
Veel beschrijvingen van dierengeluiden zijn onomatopeeën. De definitie van een onomatopee is: ‘een woord dat fonetisch het geluid dat het beschrijft nabootst of suggereert’. Dit is bijvoorbeeld ook het geval bij ‘tjilpen’ of ‘kwaken’. Als je dat woord uitspreekt klinkt het (ongeveer) hetzelfde als het daadwerkelijke geluid dat je ermee bedoelt.
Er bestaan natuurlijk ook veel dierengeluiden die onmogelijk te omvatten zijn in een woord dat op het geluid zou lijken. Het geluid van een olifant bevat niet echt klanken die in onze taal voorkomen, dus daarbij is het niet verwonderlijk dat we dit voor het gemak maar ‘trompetteren’ noemen. Ik ben van mening dat dat ook geldt voor het geluid dat een ezel maakt. Dat we de term ‘balken’ gebruiken omdat ‘iieeeaaaahhh’ zo lastig in een woord te omvatten is. Maar het gemiddelde puzzelwoordenboek heeft er geen problemen mee om ‘iaën’ ook goed te rekenen.
Leuk feitje tussendoor: ieder land heeft een eigen perceptie op wat voor geluid een dier maakt. Waar wij het er in Nederland over eens zijn dat een kat ‘miauw’ zegt, vinden ze in Japan dat een kat ‘nyan’ zegt. Een varken doet in het Engels ‘oink oink’, in het Japans ‘boo boo’, in het Frans ‘groin groin’ en in het Zweeds ‘nöff nöff’.
Ook over het geluid dat een hond maakt is niet iedereen het eens. In het Italiaans omschrijven ze het als ‘bau bau’ en in het Spaans vinden ze het klinken als ‘guf guf’. Toch denk ik wel dat wanneer je een steekproef doet onder de Nederlandse bevolking met de vraag: ‘wat zegt een hond?’, het merendeel zal antwoorden ‘woef woef’ –met uitzondering van de jongen in de supermarkt. Het lijkt mij daarom logischer om het geluid om te omschrijven als ‘woeffen’ of ‘waffen’. Maar ik zal ophouden te mekkeren.
waltaal 