Je zou denken dat de titel misschien slaat op het feit dat dit de eerste keer in tijden is dat ik weer eens een blog schrijf. Daar gaat het niet over. Al is dat natuurlijk wel het geval. Ik raak simpelweg ontmoedigd doordat er inmiddels zo ontzettend veel leuke boeken, columns en podcasts zijn die over taal gaan. Alles wat ik bedenk is al wel een keer gezegd, door een interessanter iemand en op een leukere manier. Toch ga ik proberen om me daar niet meer zoveel van aan te trekken. Dus vandaar dat ik vandaag de draad weer oppak. Met een blog over het woord ‘eerste’.
Dit woord is me opgevallen sinds we een kind hebben. Zowel tijdens mijn zwangerschap als daarna kreeg en krijg ik wel eens de vraag ‘is het je eerste?’. Dat lijkt toch een beetje alsof een kind altijd onderdeel van een reeks moet zijn. Sterker nog, dat is ook de uitleg die bij het woord hoort. ‘Eerste’ is een rangtelwoord en de definitie daarvan is volgens Onze Taal ‘… geven de rangorde in een reeks aan.’ Je zegt dus niet ‘eerste’ als er maar één van iets is.
Ik vind de vraag daarom niet zo logisch en eigenlijk ook niet zo netjes. Het doet een beetje denken dat één niet genoeg is. Dat er meer verwacht wordt. Als iemand een huis heeft gekocht vraag je toch ook niet ‘is het je eerste?’. Tenzij je prins Bernhard Junior bent misschien. Ik snap natuurlijk wel dat mensen de vraag niet verkeerd bedoelen. Maar zelf zou ik het op een andere manier vragen. Bijvoorbeeld: ‘ben je al eerder zwanger geweest?’. Of ‘heb je ook andere kinderen?’.
Overigens zag ik het taalfenomeen laatst ook in een heel andere context, namelijk in een nieuwsbericht op social media. Op Instagram gebruikte NU.nl de kop: ‘Eerste dode door storm Ciarán in Nederland’. Daar vond ik het nog wat pijnlijker dan in mijn voorbeeld hierboven. Naar mijn idee lijkt het op deze manier alsof ze er nog veel meer verwachten. Aan de reacties op Instagram te zien was ik niet de enige die zich hierover verbaasde. Iemand reageerde met ‘alsof we een primeur hebben’. En dat is precies hoe het op mij ook overkomt. Niet zo gepast.
Als je inderdaad hoopt op meer van iets, kun je het natuurlijk wel prima op die manier zeggen. Bijvoorbeeld ‘eerste overwinning voor Ajax in de eredivisie’. Dan hoop je dat het de eerste van een reeks overwinningen zal zijn. Maar in situaties waarbij het oké is als de eerste ook de laatste is, is het misschien handig om het anders te verwoorden.
waltaal 